پوست بزرگترین اندام بدن انسان است که از آن در برابر محیط خارجی محافظت می­کند. علی­رغم توانایی بالای پوست برای بازسازی خود و بهبود جراحات، آسیب ­های شدید پوستی خودبه ­خود بهبود نمیابند و باید توسط موادی که می­توانند جایگزین پوست باشند، پوشانده شوند. اما قبل از این­که روی زخم پوشانده شود، اولین و مهم­ترین اقدام، ضدعفونی کردن محل آسیب دیده به منظور جلوگیری از ورود باکتری­ها و بروز عفونت در بدن است.

محل زخم باید با توجه به علت ایجاد زخم شسته و ضدعفونی شود. محلول­ های شست­وشو­ی زخم، محلول­ه ایی هستند که برای ضدعفونی و پاک کردن زخم از آلودگی ­ها، بقایای اجسام خارجی و ترشحات زخم استفاده می­شوند. این محلول­ ها حاوی سورفکتانت، مواد مرطوب کننده یا آب­رسان، آنتی­میکروبال­ ها و مواد تسکیین دهنده­ ی درد هستند.

محلول نمکی نرمال (normal saline) رایج­ترین محلول مورد استفاده برای ضدعفونی کردن انواع زخم­ هاست. این محلول به دلیل ماهیت فیزیولوژیکی خود، برای استفاده در انواع زخم کاملا امن است اما ماده­ی سورفکتانتی که در ضدعفونی کننده­ های شیمیایی موجود است را ندارد. سورفکتانت ­ها می­ توانند در زدودن باکتری ­ها از ناحیه­ ی آسیب دیده بسیار موثر باشند.

علاوه براین نرمال سالین فاقد هرگونه مواد محافظت­ کننده برای جلوگیری از رشد میکروبی است. دستوالعمل ­های استاندارد استفاده از 300 CC محلول نمکی نرمال را پیشنهاد می­کنند. فشار مناسب جهت اسپری کردن این محلول بر روی زخم 4 – 15 psi می­ باشد. فشار کمتر از 4 psi زخم را به طور کامل تمیز نمی ­کند و فشار بیشتر از 15 psi باعث آسیب به بافت شده و ممکن است باعث نفوذ باکتری­ها به درون بافت شوند.

انتخاب محلول و روش مناسب جهت ضدعفونی زخم

انتخاب محلول و روش مناسب جهت ضدعفونی زخم
انتخاب محلول و روش مناسب جهت ضدعفونی زخم

برای انتخاب محلول و روش مناسب جهت ضدعفونی زخم حتما می ­بایست با پزشک مشورت شود چرا که برخی از ضدعفونی کننده ­ها باعث افزایش التهاب زخم شده و روند بهبود را کند می ­کنند. به­ طور کلی یک ضدعفونی کننده­ی ایده ­آل باید دارای ویژگی­های زیر باشد:

  • باعث بروز حساسیت یا التهاب در پوست نشود.
  • دارای اثر کشند­گی سریع برای از بین بردن طیف وسیعی از باکتری­ ها و ویروس ­ها باشد.
  • مواد آلی دیگر، مانند خون، خلط یا مدفوع بر آن تاثیرگذار نباشند و سازگار برای استفاده ­ی هم­زمان با صابون­ ها، دترژنت­ ها و دیگر مواد شیمیایی باشد.
  • به طور گسترده در دسترس و مقرون و به­صرفه باشد.

اگر نرمال سالین برای شست­وشو و ضد عفونی کردن زخم کافی نباشد و لازم باشد که حتما از دیگر سورفکتنت­ ها برای بهبود زخم استفاده شود، می­ توان از اسپری­ های ضدعفونی کننده ­­ای که در بازار موجود است استفاده کرد. اسپری­ های ضدعفونی کننده­، بر اساس سیاست­ ها و برنامه­ ریزی کارخانه­ ی تولیدکننده، می­ توانند به انواع مختلفی تقسیم ­بندی شوند که از جمله ی این دسته بندی­ ها می ­توان به اسپری مخصوص سوختگی، اسپری مخصوص زخم­ های فشاری (ترک پا) و اسپری مخصوص انواع زخم (زخم بستر، زخم دیابتیک، زخم­های مزمن) اشاره کرد. همچنین آن­ها را می­توان بر اساس ماده­ی فعالی که در فرمولاسیون اسپری استفاده شده است، تقسیم­بندی کرد:

اسپری­ه ای حاوی نانوکلوئید نقره

از نقره برای جلوگیری از انتقال عفونت استفاده شده ­است که قدمت آن به 4000 سال قبل از میلاد مسیح برمی­گردد. نقره، به شکل یونی آن Ag) + ( دارای اثر ضد میکروبی و ضد عفونی کننده در طیف گسترده ای است. تصور می ­شود که این ماده، به دو طریق باکتری­ ها را از بین می ­برد. اول اینکه دیواره ­ی سلول­ های باکتریایی متصل شده و آن را از بین می ­برند و دیگر این­ که با نفود به دیواره­ ی سلولی سبب تداخل در همانند سازی DNA و آنزیم­ های سلولی شده و از تکثیر باکتری جلوگیری می­ کند. نقره درمانی موضعی را می­ توان در سوختگی­ های حاد، زخم­ های آلوده یا عفونی و زخم ­های مزمن به منظور جلوگیری از تکثیر یا درمان عفونت­ ها و بهبود زخم استفاده کرد.لازم به ذکر است که استفاده از این ماده هزینه­ ی زیادی دارد و طی تحقیقات انجام شده استفاده از این روش مزیتی بر دیگر روش­ هایی که در آن­ها از نقره استفاده نشده ­است ندارد.

اسپری­های حاوی زینک اکسید و کلروهگزیدین

روی یک عنصر کمیاب است که در بدن انسان نقش مهمی ایفا می­ کند. بر اساس تحقیقات صورت گرفته، کمبود روی در بدن می­ تواند باعث تاخیر در ترمیم زخم شود. چگونگی عملکرد واقعی روی در ترمیم زخم­ ها مشخص نیست. مطالعات تجربی و آزمایشات بالینی، نشان می­ دهند که اکسید روی موضعی سرعت بهبود زخم را بدون در نظر گرفتن وضعیت روی در بدن، افزایش می­ دهد اما مصرف روی به صورت خوراکی به اندازه­ ی تماس مستقیم آن با زخم در درمان زخم­ ها موثر نیست.

معمولا اسپری­ های حاوی زینک همراه با یک عنصر آنتی باکتریال دیگر مانند کلروه گزیدین ترکیب می ­شوند تا خاصیت ضدعفونی کنندگی اسپری را بهبود ببخشند. این دسته از اسپری­ ها برای درمان زخم­ های ناشی از افتاب سوختگی، رفع قرمزی و التهاب پوست اطراف پای نوزادان، درمان زخم­ های دیابتی و درمان سوختگی­ های درجه­ی 1 و 2 استفاده می­ شوند. همچنین استفاده از اسپری­ های حاوی زینک یکی از بهترین روش ­ها برای جلوگیری از باقی ماندن جای زخم بر پوست به شمار می­رود.

اسپری­ های دارای اسیدهای چرب هایپراکسیژنه

این اسپری­ ها معمولا برای جلوگیری و درمان زخم­ های فشاری درجه یک، مانند ترک پاشنه ­ی پا استفاده می­ شوند. اسیدهای اولئیک و لینولئیک باعث افزایش توده­ ی بافتی بهبود دهنده ­ی زخم می ­شوند و مقدار کل پروتئین و تکثیر DNA در پوست توسط تماس با اسید لینولئیک افزایش پیدا می ­کند. همچنین ویژگی­ه ای ساختاری اسید لینولئیک، باعث تعدیل پاسخ سلولی، اثرگذاری بر روی سلول­ های التهابی و اندوتلیال و همچنین افزایش گردش خون در محل زخم شده و می­ تواند باعث بهبود زخم شود.

اسپری ­های حاوی آنتی پلی هگزانید (PHMB) و سورفکتانت بتائین

 PHMB پلیمر کاتیونی با ساختار مشابه پپتیدهای آنتی­میکروبیال است و betain یک سورفاکتانت (شوینده) است که به طور موثری بیوفیلم و بقایای مواد را از بین برده و از آلودگی مجدد جلوگیری می­ کند. ترکیب PHMB و بتائین اثر ضد میکروبی را افزایش و سمیت سلولی را کاهش می­ دهد. بتائین موجود در این اسپری باعث سست شدن پیوند­های بین ملکولی شده و بیوفیلم و میکروارگانیسم­ ها را به راحتی از سطح زخم پاک می­کند به همین دلیل این نوع از اسپری ­ها برای پاک­سازی بقایای پانسمان از روی زخم استفاده می ­شوند. همچنین به طور ویژه از این اسپری می ­توان به صورت طولانی مدت بر روی زخم­ های سوختگی استفاده کرد چرا که مواد تشکلیل دهنده ­ی آن در سلول­ ها جذب نمی­ شوند و برخلاف دیگر آنتی­سپتیک­ها، باعث تولید بافت granular در اطراف زخم نمی­شود و همچنین می­تواند بوی نامطبوع زخم را کنترل کند. از جمله کاربردهای دیگر این اسپری می­توان به درمان زخم­ه ای دیابتی، زخم­ه ای بستر و محل سوند ­های ادراری، ناحیه ­ی استومی، محل کاترهای پزشکی و سایر بریدگی­ ها و خراشیدگی ­ها اشاره کرد.

لازم به ذکر است استفاده­ ی طولانی مدت از این اسپری می­تواند باعث تحریک پوست شود.

اسپری حاوی کلروه گزیدین

کلره گزیدین یک آنتی­سپتیک بیس بی گوانید با خواص باکترواستاتیک است که می ­تواند بر روی طیف وسیعی از باکتری­ه ای گرم مثبت و گرم منفی(بیشتر روی باکتری های گرم مثبت) اثرگذار باشد. این دارو به روش تخریب دیواره­ ی سلولی میکروارگانیسم ­ها را از بین می ­برد و از نفوذ و انتشار سیستماتیک باکتری ها، از جمله MRSA جلوگیری می کند. لازم به ذکر است که استفاده از این دارو عوارضی دارد که باید به ­آن­ها توجه شود. کلروه گزیدین می­تواند باعث تحریک پوست شود. اگر از این دارو در درمان زخم لثه استفاده شود می­ توان باعث تغییر رنگ دندان­ ها شود. پاشیدن آن به دور چشم ممکن است باعث التهاب شده و در صورتی که در چشم نفوذ کند باعث زخم قرنیه می­شود. علاوه­ بر این، کلره گزیدین بر مایکوباکتریوم ­ها، هاگ باکتریایی و ویروس­ های خاصی از جمله ویروس ­های فلج اطفال و آدنوویروس ­ها تأثیر نمی­ گذارد.

اسپری­ های حاوی هیدروژن پراکسید

هیدروژن پراکسید یا آب اکسیژنه حاوی خواص ضدعفونی کنندگی و ضدمیکروبی است و برای ضدعفونی و مراقبت کردن از جراحات پوستی جزئی کارایی دارد که امروزه به ندرت از آن استفاده می­ شود. بعد از اسپری کردن این محلول بر روی زخم توصیه می­ شود که از نرمال سالین استفاده شود چرا که باقی ماندن هیدروژن پروکسید بر روی زخم می­ تواند باعث التهاب پوست شده و بهبود زخم را به تاخیر بیاندازد. استفاده از این روش برا حذف باکتری ­ها می ­تواند بسیار موثر باشد اما این ماده سیتوتوکسیک است و ممکن است با هموستاز سلولی تداخل کرده و ترمیم و بسته شدن زخم را به تأخیر بیندازد. در زخم­ های اطراف مجاری سینوس نباید از هیدروژن پراکسید استفاده شود

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن
مقایسه